در عرصه پرمخاطره ی سرمایهگذاریِ بینالمللی، بهویژه در مناطق پویا و پیچیدهای مانند خاورمیانه، حفاظت از سرمایه امری حیاتی است. در این بسترها، در حالی که فرصتهای جذاب فراوانی وجود دارد، سرمایهگذاران باید با لحاظ چشم اندازهای سیاسی، نظارتی و حقوقیِ منحصربهفرد حرکت کرده و مسیر صحیح و امن سرمایه گذاری خود را جهت یابی کنند. در این فرآیند، داوری نه تنها به عنوان یک سازوکارِ حلوفصل اختلافات، بلکه به عنوان یک ابزار استراتژیک حیاتی برای کاهش ریسک سرمایهگذاریها تعبیه شده است. نمونه های بعضا متضاد، اما به همان اندازه آموزنده و راهگشا از حقوق ایران و امارات متحده عربی (UAE)، بینشهای عملی ارزشمندی را برای سرمایهگذاران و شرکتها به طور یکسان ارائه میدهند.
جذابیت جهانی داوری
قبل از ورود به جزئیات مربوط به این دو حوزه قضایی، درک اینکه چرا داوری، سپر ترجیحی برای سرمایهگذاریهای خارجی در سطح جهانی است، بسیار مهم است:
- بیطرفی: داوری به طرفین اجازه میدهد تا از دادگاههای داخلی که ممکن است نسبت به نهادهای محلّی، سوگیری داشته باشند، دوری کنند و به نهادی بی طرف مراجعه کنند.
- قابلیت اجرا: رأیهای صادره از نهادِ داوری، تحت کنوانسیون نیویورک ۱۹۵۸( که توسط بیش از ۱۷۰ کشور از جمله ایران و امارات متحده عربی تصویب شده است)، به طور گستردهای قابل اجرا هستند.
- تخصّص: طرفین میتوانند داورانی را با تخصّص خاص در زمینههایی مانند نفت و گاز، ساختوساز و عمران، یا امور مالیِ اسلامی انتخاب کنند.
- محرمانگی: جریان داوری خصوصی است و از اطّلاعات تجاری حساس و اعتبار طرفین محافظت میکند.
- انعطافپذیری: رویهها میتوانند متناسب با نیازهای خاص طرفین و نوع اختلاف تنظیم شوند.
این مزایا هنگام سرمایهگذاری در حوزههای قضایی با سیستمهای حقوقی در حال تحول یا حساسیتهای ژئوپلیتیکی دوچندان خواهنئ بود.
امارات متحده عربی: قطب داوریِ مدرن
امارات متحده عربی، بهویژه دبی و ابوظبی، با جدیّت، خود را به عنوان یک قطب جهانیِ تجارت و داوری معرّفی کرده اند. رویکرد این کشور با مدرنسازی، پیشبینیپذیری و همسویی با استانداردهای بینالمللی مشخّص میشود.
بینشهای کاربردی برای سرمایهگذاران در امارات متحده عربی:
- زیرساخت حقوقیِ قوی: قانون داوری فدرال امارات متحده عربی(قانون شماره ۶ سال ۲۰۱۸) تا حدّ زیادی بر اساس قانون نمونه "آنسیترال" (UNCITRAL) است که یک چارچوب حقوقی آشنا و طرفدار داوری را فراهم میکند. دادگاهها به طور فزایندهای از فرایند داوری حمایت کرده، به استقلال طرفین دعوا احترام میگذارند و مداخلات خود را محدود میکنند.
- مؤسسات در سطح جهانی: حضور مؤسساتی مانند DIAC (مرکز داوری بینالمللی دبی) و ADCCAC (مرکز سازش و داوری تجاری ابوظبی) که در حال حاضر به مرکز داوری بینالمللی ابوظبی (ADIAC) تبدیل شده، قوانین مدرن و پشتیبانی اداری را ارائه میدهد. مرکز داوری جدیدتر
DIFC-LCIA در دبی، "یک مقرّ داوری با سبک کامن لا "در یک کشور با "نظام حقوقی نوشته" ارائه میکند. - محل داوری اهمیّت دارد: یک تصمیم عملی کلیدی، انتخاب «مقرّ» داوری است. انتخاب یک مقر در امارات (مثلاً دبی یا ابوظبی) راحتی یک محل محلی را فراهم میکند. با این حال، بسیاری از سرمایهگذاران هم چنان یک مقرّ بیطرف مانند لندن یا ژنو را انتخاب میکنند که محلّ برگزاری جلسات (place of hearing) در امارات باشد. این رویکرد ترکیبی، بیطرفی را با سهولت لجستیکی متعادل میکند.
- چشمانداز اجرا: اجرای رأیهای خارجی در دادگاههای داخلی امارات در گذشته به دلیل تفسیر محدود از سیاست عمومی با چالشهایی روبرو بوده است. با این حال، روند به طور قاطع به سمت پذیرش بیشتر است. نکته مهم این است که رأیهای صادرشده در مناطق آزاد
DIFC یا ADGM به راحتی در داخل این مناطق قابل اجرا هستند و سپس میتوانند از طریق یک فرآیند سادهسازیشده در داخل کشور اجرا شوند و یک دروازه اجرایی قابل اعتماد ایجاد کنند.
توصیه: برای سرمایهگذاری در امارات متحده عربی، بندهای داوری را با دقّت تدوین کنید. یک مؤسسه شناختهشده، یک مقرّ شفاف (با در نظر گرفتن مزایا و معایب مقرّ امارات در مقابل مقرّ بینالمللی) و زبان رسیدگیها را مشخّص کنید. امارات یک محیط داوری پیچیده و به طور فزاینده قابل اعتمادی را ارائه میدهد.
ایران: داوری در میان پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی
سرمایهگذاری در ایران، مجموعهای متفاوت از چالشها را به همراه دارد که داوری را به ابزاری حتّی ضروریتر، هرچند پیچیده، تبدیل میکند. تحریمها، برخی مشکلات سیاسی و یک سیستم حقوقی منحصربهفرد، ریسکهای سرمایهگذاری را افزایش میدهند.
بینشهای کاربردی برای سرمایهگذارانی که ایران را در نظر میگیرند:
- معاهدات دوجانبه سرمایهگذاری: (BITs): ایران بیش از ۶۰ معاهده دوجانبه سرمایهگذاری را با کشورهای سراسر آسیا، اروپا و خاورمیانه امضا کرده است. این معاهدات اغلب حفاظتهای ماهوی (در برابر سلب مالکیت، رفتار ناعادلانه) و حقوق رویهای را برای سرمایهگذاران فراهم میکنند تا مستقیماً داوری را در پیش گیرند (حلوفصل اختلاف سرمایهگذار و دولت -
ISDS). این یک حق قدرتمند است که به سرمایهگذاران اجازه میدهد به طور کامل از دادگاههای ملّی صرفنظر کنند. - انتخاب نهاد داوری: یک چالش عملی مهم، محدودیتهای اعمالشده توسط تحریمها است. بسیاری از مؤسسات و داوران بینالمللی اصلی، تحت حوزههای قضاییای قرار دارند که تحریمها را اجرا میکنند که برای پرداختها و اداره پروندهها مشکلاتی ایجاد میکند. این امر اهمیت مؤسسات در قطبهای بیطرف آسیایی مانند مرکز داوری بینالمللی آسیا (
AIAC) در کوالالامپور یا SIAC در سنگاپور را افزایش داده است. - چشمانداز حقوقی ایران: در داخل کشور، مرکز داوری منطقهای تهران (TRAC) فعال است. در حالی که این مرکز میتواند یک گزینه مناسب برای اختلافات صرفاً داخلی یا زمانی که هر دو طرف توافق دارند باشد، سرمایهگذاران خارجی اغلب یک مؤسسه بینالمللی را به عنوان تضمین قویتری برای بیطرفی درک میکنند.
- اجرا: چالش نهایی: این مهمترین مانع است. حتی اگر یک سرمایهگذار، یک رأی داوری قابل توجه علیه یک نهاد ایرانی به دست آورد، اجرای آن علیه داراییهای خارج از ایران به دلیل تحریمهای گسترده بسیار دشوار است. اجرای رأی در داخل ایران از لحاظ نظری ممکن است، اما برای رأیهای بزرگ و حساس، تجربه نشده است. این واقعیت باید از همان ابتدا در محاسبات ریسک سرمایهگذاری لحاظ شود.
توصیه: برای ایران، داوری کمتر یک فرایند روان و بیشتر یک بیمهنامه ضروری است. دقّت کافی بسیار حیاتی است:
- ساختاربندی: از یک نهاد شرکتی مستقر در کشوری استفاده کنید که یک معاهده دوجانبه سرمایهگذاری قوی با ایران دارد.
- تدوین: اطمینان حاصل کنید که بند داوری یک مؤسسه و مقرّ بیطرف از نظر تحریمها را تعیین میکند.
- واقعبینی: بپذیرید که در حالی که یک رأی داوری یک حقّ قانونی قدرتمند ایجاد میکند، اما اجرای آن ممکن است به یک فرآیند بلندمدّت بدل شود که به چشماندازهای ژئوپلیتیکی وابسته است.
نتیجهگیری: ابزاری غیرقابل مذاکره در جعبه ابزار سرمایهگذار
تجربیات ایران و امارات متحده عربی، اگرچه متفاوت، به یک نتیجه واحد منجر میشوند: یک بند داوری با دقّتِ تدوینشده، یک جزء غیرقابل مذاکره در هر توافقنامه سرمایهگذاری فرامرزی است.
در امارات متحده عربی، داوری موتور پیچیده یِ یک اقتصاد مدرن و متنوّع است که قابلیّت اطمینان و انتخاب مسیرهای مختلف را ارائه میدهد. در ایران، داوری به عنوان یک خط نجات حیاتی، هرچند در حال حاضر محدود، عمل میکند و یک چارچوب قانونی برای عدالت فراهم میسازد .
برای سرمایهگذاران، بینش عملی این است که هرگز داوری را به عنوان یک زبان کلیشهای در نظر نگیرند. داوری نیازمند تفکرِ استراتژیک و متناسب با واقعیتهای حقوقی، سیاسی و تجاری خاصّ کشور میزبان است. در یک دنیای غیرقابل پیشبینی، داوری قدرتمندترین سپری است که یک سرمایهگذار خارجی میتواند در اختیار داشته باشد.
برای کسب اطلاعات بیشتر یا کمک حقوقی، امروز با الصفر و همکاران از طریق شماره تلفن:
+971 55 720 3767 - +971.52.758 3267 یا ایمیل [email protected] یا وب سایت https://www.alsafarpartners.com/ تماس بگیرید.
Written By: Dr. Sara Aghaei - Partner & Senior Legal Consultant at Al Safar and Partners Law Firm.